قرارداد مضاربه
مضاربه عقدی است که در آن سرمایه از یک طرف و کار از طرف دیگر است و سود میان آن دو تقسیم میشود. قاعدهٔ کلیدی آن این است: زیانِ سرمایه بر عهدهٔ مالک است، مگر آنکه عامل تعدی یا تفریط کرده باشد. همین قاعده مضاربه را از قرض جدا می‌کند و به همین دلیل تعریف دقیق «کار مجاز عامل» مهم‌ترین بند این قرارداد است.
دانلود نمونهٔ خام مضاربه
رایگان، بدون ثبت‌نام و بدون ایمیل. همان متنی که موتور دادیار می‌نویسد، با جاهای خالی «……» به‌جای اطلاعات معامله.
این فایل خام چه چیزی نمی‌داند
- معاملهٔ شما را نمی‌شناسد. جاهای خالی را خودتان پر می‌کنید و اگر جایی را جا بیندازید، هیچ‌چیز به شما تذکر نمی‌دهد.
- نمی‌داند کدام کار بیرون از متن لازم است — مثل امضای شاهدان یا تعداد نسخه‌ها — و اگر انجام نشود خبر نمی‌دهد.
- نمی‌گوید کدام بند به ضرر شماست. متن یکسانی است برای هر دو طرف معامله.
مضاربه را برای معاملهٔ خودتان تنظیم کنید
فایل خام را پر کردن، کار شماست. اگر بخواهید، ما همان بندها را با اطلاعات معاملهٔ شما تنظیم می‌کنیم، می‌گوییم کدام بند به ضرر شماست، و فهرست کارهای لازم برای امضا را کنارش می‌گذاریم.
بندهای این قرارداد (۱۳ بند)
بند ۱ — طرفین
این بند یک اقرار استاندارد است: هر دو طرف تأیید می‌کنند بزرگ‌سال، عاقل و مختار بوده‌اند و مشخصاتشان درست است. این اقرار به‌تنهایی جلوی ادعای بعدیِ «من در آن زمان اهلیت نداشتم» را نمی‌گیرد، اما اگر چنین ادعایی مطرح شود، همین امضا و اقرار میتواند در دادگاه به‌عنوان یک نشانهٔ روشن علیه خودِ همان شخص استفاده شود.
الزامیمادهٔ ۱۹۰ قانون مدنیبند ۲ — موضوع قرارداد
این بند موضوع قرارداد را تعیین می‌کند — یعنی طرفین دقیقاً بر سر چه چیزی توافق کرده‌اند.
الزامیمادهٔ ۱۰ قانون مدنیبند ۳ — مبلغ قرارداد
این رقم، کل مبلغی است که باید پرداخت شود؛ اگر بعداً هزینهٔ اضافه‌ای مطرح شود که اینجا نیامده، الزامی به پرداخت آن ندارید مگر با توافق جداگانه.
الزامیبند ۴ — مدت قرارداد
پس از تمام‌شدن این مدت، قرارداد به‌طور خودکار تمام میشود؛ اگر می‌خواهید ادامه پیدا کند، باید صریحاً و کتبی تمدید را امضا کنید — تداوم عملی رابطه به‌تنهایی کافی نیست.
الزامیبند ۵ — تقسیم سود و زیان
سود بین شما تقسیم میشود، اما زیانِ سرمایه به‌عهدهٔ صاحب سرمایه است — مگر اینکه عامل کوتاهی کرده باشد. این قاعدهٔ مضاربه است و نمی‌توان آن را وارونه کرد.
الزامیمادهٔ ۵۴۶ قانون مدنیبند ۶ — نحوهٔ پرداخت
این بند دقیقاً می‌گوید پول کِی و چطور پرداخت میشود. اگر قسطی دیر برسد، طرف دیگر میتواند بلافاصله کل باقی‌مانده را مطالبه کند — نه فقط همان قسط.
الزامیبند ۷ — تعهدات طرفین
این بند کلی است و می‌گوید هرکس به قولش عمل نکند، طرف مقابل میتواند هم بخواهد که کار را انجام دهد و هم خسارت بگیرد.
الزامیبند ۸ — گواهی شهود
دو شاهد ذیل قرارداد را امضا می‌کنند. اگر بعداً کسی منکر امضا یا مفاد سند شود، اثبات آن بسیار آسان‌تر است.
الزامیبند ۹ — فسخ / خاتمهٔ قرارداد
اگر طرف مقابل به تعهد اصلی‌اش عمل نکند، ابتدا باید کتباً به او اخطار دهید و ده روز فرصت بدهید؛ اگر باز هم انجام نداد، می‌توانید قرارداد را یک‌طرفه فسخ کنید.
پیشنهادشدهبند ۱۰ — فورس ماژور
اگر اتفاقی کاملاً خارج از کنترل شما (مثل بلایای طبیعی) نگذارد تعهدتان را انجام دهید، تا زمانی که آن مانع برطرف شود مسئول خسارت نیستید؛ اما باید سریعاً به طرف مقابل خبر بدهید.
پیشنهادشدهمادهٔ ۲۲۹ قانون مدنیبند ۱۱ — حل اختلاف
اگر اختلاف حل نشود، پروندهٔ شما مستقیم به دادگاه می‌رود — همان مسیر معمول و بدون هزینهٔ اضافهٔ داوری.
پیشنهادشدهبند ۱۲ — نشانی ابلاغ
اگر آدرستان عوض شد و به طرف مقابل خبر ندهید، هر نامه یا اخطاری که به آدرس قدیمی‌تان بفرستد، از نظر قانونی به شما رسیده حساب میشود — حتی اگر واقعاً آن را نبینید.
پیشنهادشدهبند ۱۳ — نسخ قرارداد
هر دو طرف یک نسخهٔ کامل و امضاشده از قرارداد را نگه می‌دارند؛ حتماً نسخهٔ خودتان را جایی امن نگه دارید.
الزامی
این قرارداد چه زمانی کار می‌کند
- ۲ شاهد باید ذیل قرارداد را با نام و کد ملی امضا کنند.
- قرارداد در ۲ نسخهٔ متحدالمتن تنظیم و امضا میشود.
- هر دو طرف پای همهٔ صفحه‌ها را امضا کنند، نه فقط صفحهٔ آخر.
اشتباه‌هایی که این قرارداد را بی‌اثر می‌کند
- تضمین اصل سرمایه در متن. شرط اینکه عامل در هر حال اصل سرمایه را برگرداند، ماهیت مضاربه را به قرض نزدیک می‌کند و اعتبار آن محل تردید جدی است. اگر تضمین می‌خواهید، از وثیقه استفاده کنید نه از شرط تضمین سود و اصل.
- ننوشتن حدود اختیار عامل. مشخص کنید سرمایه در چه تجارتی و با چه محدوده‌ای به کار می‌رود؛ خروج از این حدود، همان تعدی است که مسئولیت زیان را جابه‌جا می‌کند.
- تعیین سود بهصورت مبلغ ثابت. سهم سود باید کسر یا درصدی از سود واقعی باشد. مبلغ مقطوع ماهانه، مضاربه را از ماهیت خود خارج می‌کند.
مضاربه را برای معاملهٔ خودتان تنظیم کنید
پرسش‌های پرتکرار
- اگر سرمایه از بین برود، عامل ضامن است؟
- اصل بر این است که زیان بر مالک سرمایه وارد میشود و عامل تنها زحمتش را از دست میدهد. عامل زمانی ضامن است که تعدی یا تفریط کرده باشد؛ یعنی از حدود اختیار خارج شده یا در نگهداری کوتاهی کرده باشد.
- سود را چطور تعیین کنیم؟
- بهصورت کسر مشاع از سود، مثلاً چهل درصد برای عامل و شصت درصد برای مالک. زمان محاسبه و روش تعیین سود — پس از کسر هزینههای چه چیزهایی — را هم بنویسید تا در مقام تسویه اختلاف نشود.
- مالک میتواند هر زمان سرمایه را پس بگیرد؟
- مضاربه از عقود جایز است و اصولاً هر یک از طرفین میتواند آن را بر هم بزند، اما این کار در میانهٔ یک معاملهٔ باز مشکلساز است. ترتیب خروج و تکلیف معاملات جاری را در قرارداد پیشبینی کنید.