تنظیم شکواییه؛ راهنمای شروع شکایت کیفری

شکواییه سند شروع فرایند کیفری است: از دادستان می‌خواهید کسی را که مرتکب جرم شده تعقیب کند. نتیجهٔ مسیر کیفری، مجازات مرتکب است؛ نتیجهٔ مسیر حقوقی (دادخواست)، الزام او به دادن حق شما.

یک ماجرا می‌تواند هر دو را داشته باشد: در کلاهبرداری، هم تعقیب کیفری ممکن است و هم مطالبهٔ مال از راه دادخواست ضرر و زیان. انتخاب و ترتیب این دو مسیر، تصمیمی راهبردی است که ارزش مشورت دارد.

شکواییه باید این‌ها را روشن کند: مشخصات شاکی و نشانی او؛ مشخصات مشتکی‌عنه تا جایی که می‌دانید (نام، نشانی، شغل — اگر ناشناس است، همین را بنویسید)؛ شرح دقیق ماجرا با زمان و مکان وقوع؛ عنوان جرمی که به نظر شما واقع شده؛ و فهرست ادله: اسناد، پیام‌ها، شهود، صورت‌جلسه‌ها.

در شرح ماجرا واقعیت را کامل و بدون بزرگ‌نمایی بنویسید — تحقیقات دادسرا همه‌چیز را می‌سنجد و تناقض، به اعتبار شکایت شما آسیب می‌زند. عنوان دقیق جرم را هم اگر مطمئن نیستید، به عهدهٔ مقام قضایی بگذارید و صرفاً وقایع را شرح دهید.

طبق مادهٔ ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی، در جرایم تعزیری قابل گذشت اگر متضرر از جرم ظرف یک سال از تاریخ اطلاع از وقوع جرم شکایت نکند، حق شکایت کیفری او ساقط می‌شود — مگر عذر موجهی مانع بوده باشد.

بسیاری از جرایم پرتکرار (توهین، افترا، تخریب، برخی موارد چک و انتقال مال غیر در مبالغ پایین‌تر) قابل گذشت‌اند؛ یعنی تعقیب فقط با شکایت شما شروع می‌شود و با گذشت شما هم ختم می‌شود. پس تاریخ اطلاع از جرم را جدی بگیرید و شکایت را عقب نیندازید.

شکواییه از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به دادسرای محل وقوع جرم ارجاع می‌شود. دادیارِ دادسرا یا بازپرس تحقیقات را شروع می‌کند: احضار طرفین، بررسی ادله، استعلام‌ها.

نتیجهٔ تحقیقات یا کیفرخواست است (پرونده به دادگاه کیفری می‌رود) یا قرار منع یا موقوفی تعقیب — که خود این قرارها هم در مهلت قانونی قابل اعتراض‌اند. در طول مسیر، لایحه ابزار شما برای ارائهٔ مستندات تازه است.