حقالوکالهٔ وکیل؛ تعرفه، سقفها و آنچه قابل توافق است
تعرفهٔ قانونی، دو کار متفاوت میکند: سقف آنچه میتوان از طرف مقابل گرفت را تعیین میکند، و چارچوب توافق شما با وکیل را.
— ۴ دقیقه مطالعه
در این نوشته
تعرفه پلکانی است، نه یک درصد واحد
این نخستین چیزی است که باید دانست و پرتکرارترین اشتباه محاسباتی هم همینجاست.
حقالوکالهٔ دعاوی مالی بر مبنای بهای خواسته و بهصورت پلکانی محاسبه میشود. هر پله نرخ خودش را دارد و نرخ پلهٔ بالاتر فقط بر مازاد اعمال میشود:
- تا ۵۰۰ میلیون ریال: هشت درصد؛
- مازاد تا ۲ میلیارد ریال: هفت درصد؛
- مازاد تا ۱۰ میلیارد ریال: پنج درصد؛
- مازاد تا ۳۰ میلیارد ریال: چهار درصد؛
- نسبت به مازاد بر ۳۰ میلیارد ریال: سه درصد.
یعنی برای یک خواستهٔ پنج میلیارد ریالی، هشت درصد بر کل مبلغ اعمال نمیشود؛ هر بخش با نرخ پلهٔ خودش حساب میشود و حاصل جمع، رقم تعرفه است.
| بهای خواسته | نرخ آن پله |
|---|---|
| تا ۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال | ۸٪ |
| مازاد تا ۲٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال | ۷٪ |
| مازاد تا ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال | ۵٪ |
| مازاد تا ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال | ۴٪ |
| مازاد بر ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال | ۳٪ |
سهم هر مرحله از رقم کل
رقمی که از جدول پلکانی به دست میآید، حقالوکالهٔ کل پرونده نیست؛ بین مراحل تقسیم میشود.
سهم متعارف چنین است: مرحلهٔ بدوی شصت درصد، و مرحلهٔ تجدیدنظر و مرحلهٔ فرجام هر یک چهل درصد رقم تعرفه.
این تقسیم، منطق روشنی دارد: وکالت در هر مرحله، کار جداگانهای است. وکیلی که فقط در مرحلهٔ بدوی وکالت داشته، استحقاق سهم مرحلهٔ تجدیدنظر را ندارد.
برای موکل، نتیجهٔ عملی این است که در قرارداد وکالت باید روشن باشد وکالت برای کدام مراحل است. قرارداد وکالتی که مرحله را مشخص نکرده، منبع اختلاف است.
تعرفه، سقف مطالبه از طرف مقابل است
اینجا تفکیکی هست که تقریباً همیشه از قلم میافتد.
مادهٔ ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی، حقالوکالهٔ وکیل را جزو خسارات دادرسی دانسته است. یعنی برنده میتواند آن را از محکومٌعلیه مطالبه کند.
اما آنچه از محکومٌعلیه گرفته میشود، بر مبنای تعرفه محاسبه میشود — نه بر مبنای عددی که شما با وکیلتان توافق کردهاید.
پس دو عدد در کار است:
- آنچه شما به وکیل میدهید: موضوع قرارداد وکالت میان شما و اوست.
- آنچه از محکومٌعلیه میگیرید: محدود به تعرفهٔ قانونی است.
اگر با وکیل بالاتر از تعرفه توافق کرده باشید، مابهالتفاوت بر عهدهٔ خودتان میماند. این را پیش از امضای قرارداد وکالت بدانید.
دعاوی غیرمالی و قرارداد وکالت
تعرفهٔ پلکانی بالا، مخصوص دعاوی مالی است. در دعاوی غیرمالی — مثل بسیاری از دعاوی خانواده یا برخی دعاوی ثبتی — مبنا بهای خواسته نیست و تعرفه به شکل دیگری تعیین میشود.
چند نکته که در قرارداد وکالت باید روشن باشد:
- مراحل مشمول وکالت: بدوی، تجدیدنظر، فرجام، اجرای حکم؟
- هزینههای جانبی: هزینهٔ دادرسی، کارشناسی و سفر، جدا از حقالوکاله است یا در آن گنجانده شده؟
- زمان پرداخت: یکجا، مرحلهای، یا مشروط به نتیجه؟
- تکلیف در فرض عزل یا استعفا: اگر وکالت در میانهٔ کار پایان یافت، حقالوکالهٔ انجامشده چگونه محاسبه میشود؟
قرارداد وکالت، مثل هر قرارداد دیگری، همان چیزی است که در آن نوشته شده — نه آنچه در جلسهٔ اول گفته شده است.
پرسشهای پرتکرار
- حقالوکاله چند درصد است؟
- در دعاوی مالی پلکانی است: هشت درصد تا پانصد میلیون ریال، هفت درصد تا دو میلیارد، پنج درصد تا ده میلیارد، چهار درصد تا سی میلیارد و سه درصد نسبت به مازاد.
- آیا میتوانم بالاتر از تعرفه با وکیل توافق کنم؟
- توافق میان موکل و وکیل، تابع قرارداد آنهاست. اما آنچه از محکومٌعلیه قابل مطالبه است، در حدود تعرفهٔ قانونی محاسبه میشود و مازاد بر عهدهٔ موکل میماند.
- سهم مرحلهٔ بدوی چقدر است؟
- شصت درصد رقم تعرفه. مرحلهٔ تجدیدنظر و مرحلهٔ فرجام هر یک چهل درصد. به همین دلیل باید در قرارداد وکالت روشن باشد وکالت برای کدام مراحل است.
- حقالوکاله را از طرف مقابل چطور بگیرم؟
- با آوردن آن در ستون خواستهٔ دادخواست. مادهٔ ۵۱۹ حقالوکاله را جزو خسارات دادرسی دانسته و مادهٔ ۵۱۵ امکان مطالبهٔ آن را پیشبینی کرده است.