چک رمزدار ممنوع شد؛ چک تضمینشده چیست و چک رمزدار قبلی را تا کی نقد کنیم
بانک مرکزی صدور چک رمزدار را از ۷ مهر ۱۴۰۵ متوقف کرد و از اول دی آن را در سامانهٔ چکاوک هم نمی‌پذیرد. جایگزینش چکی است که قانون صدور چک از سال ۱۳۷۲ تعریفش کرده است.
— ۶ دقیقه مطالعه
در این نوشته
از ۷ مهر ۱۴۰۵ چه چیزی تغییر کرد؟
بانک مرکزی در خبری که ۲ مهر ۱۴۰۵ منتشر کرد، حذف چک رمزدار را در دو گام اعلام کرد: از سه‌شنبه ۷ مهر ۱۴۰۵ صدور چک رمزدار ممنوع است، و از اول دی ۱۴۰۵ پذیرش (واگذاری) چک رمزدار در سامانهٔ چکاوک هم ممنوع میشود. از همان ۷ مهر، بانکها مکلف‌اند به‌جای چک رمزدار فقط چک تضمینشده برای مشتریان صادر کنند.
این تصمیم ناگهانی نبود. بانک مرکزی ۲۴ شهریور ۱۴۰۳ اعلام کرده بود که صدور چک رمزدار به‌صورت «تدریجی و گام‌به‌گام» ممنوع میشود و گام‌هایش را هم برشمرده بود: آگاهی‌رسانی دربارهٔ چک تضمینشده، یکسان کردن رویهٔ پرداخت چک تضمینشده با چک رمزدار، و در پایان، ممنوعیت صدور و قطع تبادل چک رمزدار در چکاوک. آنچه از ۷ مهر اجرا میشود، همان گام آخر است.
بانک مرکزی با هدف جلوگیری از استفاده‌های نامتعارف از چک‌های مزبور، احراز هویت دقیق اشخاص ذی‌نفع و پیشگیری از پولشویی طرح حذف چک رمزدار در شبکه بانکی را در دستور کار قرار داده است.
چک تضمینشده در قانون چیست؟
قانون صدور چک از سال ۱۳۷۲ چهار نوع چک را تعریف کرده و چک تضمینشده یکی از آن‌هاست: «چکی است که توسط بانک به عهدهٔ همان بانک به درخواست مشتری صادر و پرداخت وجه آن توسط بانک تضمین میشود». یعنی صادرکنندهٔ این چک خود بانک است، نه صاحب حساب.
همین تفاوت، ریسک اصلی چک عادی را برمی‌دارد. دارندهٔ چک عادی، به تعبیر همان ماده، «تضمینی جز اعتبار صادرکنندهٔ آن ندارد»؛ اگر حساب صادرکننده خالی باشد، چک برگشت می‌خورد. در چک تضمینشده پرداخت را بانک تضمین کرده است. آنچه برای گیرنده می‌ماند، اطمینان از اصل بودن چک است — و استعلام صیاد برای همین است.
چک رمزدار، چک تضمینشده و چک صیادی شخصی چه فرقی دارند؟
این سه چک از سه جهت با هم فرق دارند: چه کسی صادرشان میکند، چه کسی پرداختشان را تضمین میکند، و آیا پیش از گرفتن می‌توان آن‌ها را با شناسهٔ صیاد استعلام کرد. بانک مرکزی دربارهٔ چک تضمینشده این را هم گفته است که «بر خلاف چک‌های رمزدار» محدودیت جغرافیایی در محل صدور و نقد شدن ندارد و در سراسر کشور صادر و مبادله میشود.
| ویژگی | چک رمزدار | چک تضمینشده | چک صیادی شخصی |
|---|---|---|---|
| صادرکننده | بانک | بانک، به درخواست مشتری | صاحب حساب |
| تضمین پرداخت | بانک | بانک | فقط اعتبار صادرکننده |
| شناسهٔ ۱۶ رقمی صیاد | ندارد | دارد | دارد |
| محدودیت جغرافیایی صدور و نقد شدن | دارد | ندارد؛ در سراسر کشور | — |
| وضعیت از مهر ۱۴۰۵ | صدور ممنوع از ۷ مهر؛ پذیرش در چکاوک ممنوع از اول دی | جایگزین چک رمزدار | بدون تغییر |
چک صیادی شخصی همان قواعد قبلی را دارد
برای چک‌هایی که اشخاص از دسته‌چک خودشان صادر می‌کنند چیزی عوض نشده است: صدور هر برگه باید با ثبت هویت گیرنده، مبلغ و تاریخ در سامانهٔ صیاد همراه باشد و انتقال چک هم فقط با ثبت هویت شخص جدید برای همان شناسه ممکن است. جزئیات این قاعده در مطلب چک صیادی آمده است.
چک رمزدار در دست دارید؟ این کارها را بکنید
ممنوعیت ۷ مهر دربارهٔ صدور چک رمزدار است، نه چک‌هایی که پیش از آن صادر شده‌اند. اما گام دوم، یعنی ممنوعیت پذیرش چک رمزدار در سامانهٔ چکاوک از اول دی، برای کسی که چنین چکی را نگه داشته است اهمیت دارد.
اگر چک رمزدار در دست دارید
- پیش از اول دی واگذارش کنید
پذیرش (واگذاری) چک رمزدار در سامانهٔ چکاوک از اول دی ۱۴۰۵ ممنوع است. اگر می‌خواهید وجه آن از راه حساب بانکی‌تان وصول شود، واگذاری را تا پایان آذر انجام دهید.
- اگر به آن تاریخ نمی‌رسید، از بانک صادرکننده بپرسید
خبر بانک مرکزی نگفته است چک رمزداری که تا اول دی واگذار نشود چگونه پرداخت میشود. پیش از آن تاریخ، با خود چک به شعبهٔ بانک صادرکننده بروید و راه پرداخت را همان‌جا بپرسید.
- چک رمزدار تازه نپذیرید
از ۷ مهر ۱۴۰۵ هیچ بانکی اجازهٔ صدور چک رمزدار ندارد. اگر چک رمزداری با تاریخ صدور پس از این روز به شما پیشنهاد شد، پیش از تحویل کالا یا سند با بانک صادرکننده تماس بگیرید.
- در معاملهٔ تازه، چک تضمینشده بخواهید
اگر قرار است بابت خودرو، ودیعهٔ مسکن یا هر معاملهٔ بزرگ دیگری چک بانکی بگیرید، از این به بعد آنچه باید بخواهید چک تضمینشده است — و پیش از تحویل مال، استعلامش کنید.
پیش از گرفتن چک تضمینشده، استعلامش کنید
بانک مرکزی چک تضمینشده را «مجهز به شناسهٔ صیادی ۱۶ رقمی» اعلام کرده و گفته است گیرنده می‌تواند «در زمان دریافت» با همین شناسه آن را استعلام کند. استعلام چند دقیقه وقت می‌گیرد و پیش از تحویل خودرو، طلا یا سند، راه اطمینان از اصل بودن چک است.
استعلام چک تضمینشده در سه قدم
- شناسهٔ ۱۶ رقمی را از روی خود چک بردارید
شناسهٔ صیاد روی برگهٔ چک درج شده است. آن را از روی خود چک بخوانید، نه از عکسی که کسی برایتان فرستاده است.
- از یکی از مسیرهای رسمی استعلام کنید
بانک مرکزی این مسیرها را برای استعلام چک نام برده است: اینترنت‌بانک و همراه‌بانک، برنامک‌های موبایلی، و سرشمارهٔ پیامکی ۴۰۴۰۷۰۱۷۰۱.
- اگر تأیید نشد، معامله را نگه دارید
اگر استعلام، چک را تأیید نکرد، مال را تحویل ندهید و موضوع را با بانک صادرکننده در میان بگذارید.
پرسش‌های پرتکرار
- آیا چک رمزداری که پیش از ۷ مهر گرفتهام باطل شده است؟
- خیر. ممنوعیت ۷ مهر دربارهٔ صدور چک رمزدار است. اما پذیرش این چکها در سامانهٔ چکاوک از اول دی ۱۴۰۵ ممنوع میشود؛ پس واگذاری آن را پیش از این تاریخ انجام دهید.
- چک تضمینشده را چطور بگیرم؟
- درخواستش را به بانکی میدهید که در آن حساب دارید. بانک چک را عهدهٔ خودش صادر میکند و پرداختش را تضمین میکند. مدارک و کارمزد را هر بانک خودش اعلام میکند.
- فرق چک تضمینشده با چک تأییدشده چیست؟
- هر دو در مادهٔ ۱ قانون صدور چک آمدهاند. چک تأییدشده را صاحب حساب صادر میکند و بانک پرداختش را تأیید میکند؛ چک تضمینشده را خود بانک صادر میکند و پرداختش را تضمین میکند.
- آیا پرداخت چک تضمینشده کندتر از چک رمزدار است؟
- بانک مرکزی به بانکها گفته است رویهٔ پرداخت چک تضمینشده باید مطابق رویهٔ پرداخت چک رمزدار اجرا شود تا کار مشتریان با وقفه یا اختلال همراه نشود.