محاسبهگرهای حقوقی دادیار؛ مهریه، دیه، خسارت تأخیر، هزینهٔ دادرسی، مواعد، ارث و حقالوکاله
هفت محاسبهگر رایگان و بدون ثبتنام؛ هر کدام چه میپرسد، چه عددی میدهد و آن عدد بر کدام نرخ رسمی و مادهٔ قانونی تکیه دارد. با دو نمونهٔ واقعی: مهریه به نرخ روز و سهمالارث.
— ۴ دقیقه مطالعه
در این نوشته

هفت محاسبهگر، یک قاعده
همهٔ محاسبهگرها در صفحهٔ ابزارهای دادیار رایگان و بدون ثبتنام کار میکنند. عدد نهایی تنها نیست: هر نتیجه در یک فیش محاسبه میآید که فرمول، نرخ یا شاخص رسمی بهکاررفته و مادهٔ قانونی مبنای آن را نشان میدهد. این محاسبهها جنبهٔ اطلاعرسانی دارند و جایگزین مرجع رسمی نیستند؛ عدد نهایی را همیشه مرجع رسیدگی یا واحد اجرا تعیین میکند.
| محاسبهگر | چه میپرسد | چه میدهد | مبنا |
|---|---|---|---|
| مهریه به نرخ روز | مبلغ مهریه، سال عقد، سال مطالبه | ارزش امروز مهریه | تبصرهٔ مادهٔ ۱۰۸۲ قانون مدنی و شاخص سالانهٔ بانک مرکزی |
| دیه | سال، نوع صدمه یا درصد دیه، ماه حرام، زن بودن مصدوم | مبلغ دیه | بخشنامهٔ سالانهٔ دیه و کتاب دیات قانون مجازات اسلامی |
| خسارت تأخیر تأدیه | اصل طلب، سال سررسید، سال شاخص | مبلغ روزآمد طلب | مادهٔ ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی |
| هزینهٔ دادرسی | بهای خواسته، مرحلهٔ رسیدگی | هزینهٔ دادرسی دادخواست | قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و جدول ۱۶ قانون بودجه |
| مواعد قانونی | تاریخ ابلاغ، نوع مهلت، اقامت در خارج | آخرین روز مهلت | مواد ۴۴۳ تا ۴۴۵ قانون آیین دادرسی مدنی و مواد مربوط |
| سهمالارث | تعداد پسر و دختر، همسر، پدر و مادر، ارزش ترکه | سهم هر وارث به کسر، درصد و تومان | مواد ۸۶۱ به بعد قانون مدنی، طبقهٔ اول |
| حقالوکاله | بهای خواسته، مرحلهٔ رسیدگی | برآورد تعرفهٔ رسمی | آییننامهٔ تعرفهٔ حقالوکالهٔ وکلای دادگستری (۱۳۹۸) |
مهریه به نرخ روز
این محاسبهگر مهریهای را که وجه رایج است، با شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی بانک مرکزی به نرخ روز میبرد: مبلغ مهریه در نسبت شاخص سال قبل از مطالبه به شاخص سال عقد ضرب میشود. سری کامل شاخص سالانه از ۱۳۱۵ در دادیار ثبت است.
دو نکته را فیش خودش میگوید. اول، شاخص تازهترین سال تا انتشار جدول رسمی از تورم میانگین اعلامی بانک مرکزی مشتق میشود و پس از آن دقیقسازی میشود. دوم، مهریهٔ سکه مشمول این فرمول نیست و به نرخ روز خود سکه حساب میشود.

سهمالارث
محاسبهگر سهمالارث وارثان طبقهٔ اول را میگیرد: تعداد پسرها و دخترها، همسر، و زنده بودن پدر و مادر. اول سهمهای ثابت اعمال میشود؛ زوجه با وجود فرزند یکهشتم، زوج یکچهارم، و پدر و مادر هر یک یکششم. باقی میان فرزندان به نسبت «پسر دو برابر دختر» تقسیم میشود (مادهٔ ۹۰۷ قانون مدنی). اگر ارزش ترکه را وارد کنید، سهم هر نفر به تومان هم نمایش داده میشود.
ترکیبهای خاص، مثل حاجب یا وارثان طبقههای دوم و سوم، بررسی تخصصی میخواهند. قاعدههای ارث را در سهمالارث؛ قاعدهای که با چند خط محاسبه روشن میشود آوردهایم.

دیه
محاسبهگر دیه نرخ دیهٔ کامل سال را از بخشنامهٔ سالانهٔ قوهٔ قضاییه میخواند؛ برای ۱۴۰۵، ۲٫۱ میلیارد تومان در ماه غیرحرام و ۲٫۸ میلیارد تومان در ماه حرام. نوع صدمه را انتخاب میکنید و کسر قانونی آن از کتاب دیات اعمال میشود؛ برای صدمهای که در فهرست نیست میتوانید درصدی از دیهٔ کامل را وارد کنید، اما ارش صدمهای که نرخ مقدر ندارد را کارشناس تعیین میکند. اگر مصدوم زن باشد، قاعدهٔ مواد ۵۵۰ و ۵۶۰ قانون مجازات اسلامی اعمال و مابهالتفاوت پرداختی صندوق تأمین خسارتهای بدنی جدا نشان داده میشود. نرخ امسال و قاعدهٔ ماه حرام را در نرخ دیه در سال ۱۴۰۵ آوردهایم.
خسارت تأخیر تأدیه
این محاسبهگر اصل طلب را در نسبت شاخص سال هدف به شاخص سال سررسید ضرب میکند (مادهٔ ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی). فیش یادآوری میکند که صرف دیرکرد کافی نیست: خسارت تأخیر با مطالبهٔ طلبکار، تمکن بدهکار و تغییر فاحش شاخص تعلق میگیرد. توضیح کامل در خسارت تأخیر تأدیه؛ از چه روزی، با چه نرخی.
هزینهٔ دادرسی
محاسبهگر هزینهٔ دادرسی بهای خواسته و مرحلهٔ رسیدگی را میگیرد. در مرحلهٔ بدوی، تا ۲۰ میلیون تومان اول بهای خواسته ۲٫۵ درصد و مازاد آن ۳٫۵ درصد حساب میشود؛ در واخواهی و تجدیدنظر ۴٫۵ درصد و در فرجام، اعادهٔ دادرسی و اعتراض ثالث ۵٫۵ درصد، بر مبنای محکومبه. هزینهٔ دعاوی غیرمالی مقطوع است. مبانی را در هزینهٔ دادرسی آوردهایم.
مواعد قانونی
محاسبهگر مواعد تاریخ ابلاغ را میگیرد و آخرین روز مهلت را میدهد. مهلت از فردای ابلاغ شمرده میشود؛ واخواهی، تجدیدنظر و فرجام برای مقیم ایران ۲۰ روز و برای مقیم خارج ۲ ماه است، و در شمارش مواعد هر ماه سی روز حساب میشود (مادهٔ ۴۴۳ قانون آیین دادرسی مدنی). اگر روز آخر جمعه باشد، خود ابزار آن را به نخستین روز کاری بعد میبرد؛ سایر تعطیلات رسمی را با تقویم بسنجید (مادهٔ ۴۴۴).
حقالوکاله
محاسبهگر حقالوکاله تعرفهٔ رسمی دعاوی مالی را برآورد میکند: طبق مادهٔ ۹ آییننامهٔ تعرفه، پلکانی از بهای خواسته، تا ۵۰ میلیون تومان ۸ درصد و سپس ۷، ۵، ۴ و ۳ درصد؛ و طبق مادهٔ ۲۱، شصت درصد برای مرحلهٔ نخستین و چهل درصد برای تجدیدنظر. حقالوکالهٔ توافقی وکیل و موکل میتواند با این برآورد فرق داشته باشد.
از عدد تا پرسش
زیر هر فیش دکمهٔ «پرسیدن دربارهٔ همین نتیجه از دادیار» هست. اگر عدد، پرسشی تازه ساخت، مثلاً اینکه خسارت تأخیر به طلب شما تعلق میگیرد یا نه، از همانجا از دستیار حقوقی دادیار بپرسید.
پرسشهای پرتکرار
- محاسبهگرهای دادیار رایگاناند؟
- بله. هر هفت محاسبهگر در صفحهٔ ابزارها رایگان و بدون ثبتنام کار میکنند.
- نتیجهٔ محاسبه در دادگاه معتبر است؟
- این محاسبهها جنبهٔ اطلاعرسانی دارند و جایگزین مرجع رسمی نیستند. فرمولها همان فرمولهای رسمیاند، اما عدد نهایی را مرجع رسیدگی یا واحد اجرا در زمان پرداخت تعیین میکند.
- شاخص تازهترین سال از کجا میآید؟
- از جدول رسمی بانک مرکزی؛ تا انتشار آن جدول، شاخص تازهترین سال از تورم میانگین اعلامی بانک مرکزی مشتق میشود و بعد دقیقسازی میشود. فیش محاسبه این را صریح میگوید.
- سهمالارث طبقههای دوم و سوم را هم حساب میکند؟
- نه. محاسبهگر، طبقهٔ اول ارث را حساب میکند؛ ترکیبهای خاص مثل حاجب یا طبقههای بعدی بررسی تخصصی میخواهند.
- مهریهٔ سکه را هم به نرخ روز حساب میکند؟
- نه. فرمول شاخص بانک مرکزی فقط برای مهریهٔ وجه رایج است؛ مهریهٔ سکه به نرخ روز خود سکه حساب میشود.