«قانون ۱۴ سکه مهریه» تصویب شد؟ آنچه امروز در قانون هست و آنچه هنوز طرح است
مجلس مصوبهای دربارهٔ سقف ۱۴ سکه دارد، اما مصوبهٔ مجلس تا از شورای نگهبان نگذرد قانون نیست. تا آن روز، عددی که در دادگاه اثر دارد همچنان ۱۱۰ سکه است.
— ۵ دقیقه مطالعه
در این نوشته
امروز قانون چه میگوید؟
قاعدهای که همین حالا در دادگاهها اجرا میشود، در مادهٔ ۲۲ قانون حمایت خانواده نوشته شده و از سال ۱۳۹۱ تغییر نکرده است. این ماده مهریه را به دو بخش تقسیم میکند:
- تا ۱۱۰ سکهٔ تمام بهار آزادی یا معادل آن: وصول آن مشمول مقررات مادهٔ ۲ قانون نحوهٔ اجرای محکومیتهای مالی است — یعنی همان سازوکاری که میتواند به بازداشت مدیون بینجامد.
- مازاد بر ۱۱۰ سکه: فقط ملائت زوج ملاک پرداخت است. یعنی برای مازاد، بازداشتی در کار نیست و باید توانایی مالی او ثابت شود.
همین ماده در جملهٔ آخر تأکید میکند که رعایت مقررات مربوط به محاسبهٔ مهریه به نرخ روز «کماکان الزامی است».
مصوبهٔ ۱۴ سکه دقیقاً در چه مرحلهای است؟
آنچه در فضای خبری «قانون جدید مهریه» خوانده میشود، در واقع طرح اصلاح موادی از قانون نحوهٔ اجرای محکومیتهای مالی است. مسیر آن تا اینجا چنین بوده است:
- مجلس شورای اسلامی طرح را در صحن علنی تصویب کرد. بر اساس این مصوبه، برای زوج فاقد تمکن مالی، پایش الکترونیکی (پابند الکترونیکی) جایگزین حبس در مورد مهریهٔ بالای ۱۴ سکه میشود.
- مصوبه برای اظهارنظر به شورای نگهبان رفت.
- هیئت عالی نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام به بخشهایی از مصوبه — از جمله همان تعیین سقف ۱۴ سکه و جایگزینی نظارت الکترونیکی بهجای زندان — ایراد گرفت و آن را با سیاستهای کلی نظام قانونگذاری و خانواده مغایر دانست.
- مصوبه برای رفع ایراد به مجلس بازگردانده میشود.
در نظام قانونگذاری ایران، مصوبهٔ مجلس تا وقتی تأیید شورای نگهبان را نگیرد — و در صورت اصرار مجلس، تا وقتی مجمع تشخیص مصلحت نظام تعیین تکلیف نکند — قانون نیست و هیچ دادگاهی نمیتواند به آن استناد کند.
| موضوع | قانون امروز (مادهٔ ۲۲ حمایت خانواده) | مصوبهٔ در دست بررسی |
|---|---|---|
| سقف ضمانت اجرا | ۱۱۰ سکهٔ تمام بهار آزادی | ۱۴ سکه (مورد ایراد قرار گرفته) |
| ابزار اجرا برای محکوم فاقد تمکن | بازداشت، طبق مادهٔ ۲ قانون نحوهٔ اجرای محکومیتهای مالی | پایش الکترونیکی بهجای حبس |
| مازاد بر سقف | فقط با اثبات ملائت زوج | همان منطق، با سقف پایینتر |
| محاسبه به نرخ روز | الزامی است | تغییری اعلام نشده |
| وضعیت حقوقی | لازمالاجرا | هنوز قانون نیست |
چرا این تفکیک برای شما مهم است؟
چون هر دو طرف پرونده ممکن است بر اساس خبر تصمیم بگیرند و ضرر کنند.
زوجی که شنیده «سقف ۱۴ سکه شد» ممکن است پرداخت را به تعویق بیندازد، در حالی که مبنای امروز اجرای احکام همان ۱۱۰ سکه است. زوجهای که شنیده «مهریه عملاً حذف شد» ممکن است از پیگیری حقی که امروز قابل مطالبه است منصرف شود.
خبر، تاریخ اجرا ندارد. قانون دارد.
آنچه در همهٔ سناریوها ثابت میماند
چند قاعده هست که نه مصوبهٔ فعلی و نه بحثهای پیرامون آن، آنها را هدف نگرفتهاند:
- مالکیت زن بر مهریه از لحظهٔ عقد. مهریه با وقوع عقد به ملکیت زن درمیآید و او میتواند هر تصرفی در آن بکند. سقفهای اجرایی دربارهٔ شیوهٔ وصول است، نه دربارهٔ مالکیت.
- امکان تقسیط. برای تأدیهٔ تمام یا بخشی از مهر میتوان مدت یا اقساط قرار داد؛ و مستقل از آن، دادخواست اعسار و تقسیط همچنان مسیر کسی است که توان پرداخت یکجا ندارد.
- محاسبه به نرخ روز، که مادهٔ ۲۲ صریحاً آن را الزامی نگه داشته است.
پرسشهای پرتکرار
- قانون ۱۴ سکه از چه تاریخی اجرا میشود؟
- تا زمانی که مصوبه تأیید نهایی نشده و در روزنامهٔ رسمی منتشر نشده باشد، تاریخ اجرایی وجود ندارد. مصوبه در شورای نگهبان و هیئت عالی نظارت مجمع با ایراد روبهرو شده و برای رفع ایراد به مجلس بازمیگردد.
- اگر مهریهٔ من ۲۰۰ سکه باشد، الان چه میشود؟
- طبق مادهٔ ۲۲ قانون حمایت خانواده، تا ۱۱۰ سکه مشمول مقررات مادهٔ ۲ قانون نحوهٔ اجرای محکومیتهای مالی است و نسبت به ۹۰ سکهٔ مازاد، فقط ملائت زوج ملاک پرداخت است.
- آیا مصوبهٔ جدید مهریه را حذف میکند؟
- خیر. هیچیک از نسخههای مطرحشده، اصل استحقاق زن بر مهریه را هدف نگرفته است. بحث بر سر ضمانت اجرای وصول است — اینکه در چه سقفی و با چه ابزاری میتوان زوج را به پرداخت وادار کرد.
- پابند الکترونیکی یعنی چه؟
- در مصوبهٔ مجلس، برای زوج فاقد تمکن مالی، نظارت الکترونیکی جایگزین حبس پیشبینی شده است. این بخش دقیقاً یکی از مواردی است که هیئت عالی نظارت مجمع به آن ایراد گرفته و هنوز تعیین تکلیف نشده است.
- مهریهٔ سکه هم به نرخ روز محاسبه میشود؟
- قاعدهٔ نرخ روز در تبصرهٔ مادهٔ ۱۰۸۲ قانون مدنی، مخصوص مهریهای است که «وجه رایج» باشد. مهریهٔ سکه، عین معین است و به قیمت روز همان تعداد سکه مطالبه میشود، نه با شاخص تورم.