فضای مجازی و مصرف‌کننده

هک حساب اینستاگرام یا تلگرام؛ دسترسی غیرمجاز و مسیر شکایت

ورود بی‌اجازه به حساب، عوض کردن رمز، پاک کردن پیام‌ها و انتشار محتوای خصوصی هرکدام جرمی جدا در قانون جرایم رایانه‌ای است. ساعت‌های اول چه کنید، مدرک را چطور نگه دارید و شکایت را کجا ثبت کنید.

— ۶ دقیقه مطالعه

در این نوشته
  1. هک حساب در قانون: هر کار، یک جرم
  2. اگر رمز را خودتان داده بودید
  3. وقتی هکر از حساب شما پول می‌خواهد یا منتشر می‌کند
  4. ساعت‌های اول: اول حساب، بعد مدرک، بعد شکایت
  5. شکایت را کجا ثبت کنیم؟
  6. گذشت شما پرونده را نمی‌بندد
گوشی همراه با صفحهٔ یک حساب کاربری و قفلی طلایی که باز شده است

هک حساب در قانون: هر کار، یک جرم

قانون جرایم رایانه‌ای «هک» را یک جرم نمی‌داند؛ هر کاری که با حساب شما شده، ماده‌ای جدا دارد. پایه‌اش مادهٔ ۱ است: هر کس «به طور غیرمجاز» به داده‌ها یا سامانه‌هایی دسترسی یابد که «به وسیله تدابیر امنیتی حفاظت شده» است. حسابی که با رمز عبور بسته شده، همین وضع را دارد.

اگر هکر رمز را عوض کرده و شما بیرون مانده‌اید، کارش جرم دیگری هم هست: مادهٔ ۱۰ برای کسی که با «تغییر گذرواژه» یا پنهان کردن و رمزنگاری داده‌ها مانع دسترسی صاحب مجاز شود، همان مجازات را گذاشته است. پاک کردن پست‌ها و پیام‌ها هم مادهٔ ۸ است.

جدول پنج کار رایج در هک حساب و مادهٔ قانون جرایم رایانه‌ای و مجازات هرکدام در ۱۴۰۵
از ورود بی‌اجازه تا گرفتن پول با حساب هک‌شده؛ هر کار ماده و مجازات خودش را دارد و می‌تواند کنار بقیه در یک پرونده بیاید.نمودار: دادیار

اگر رمز را خودتان داده بودید

شرط هر دو ماده «غیرمجاز» بودن است. اگر رمز را خودتان به کسی داده‌اید، مثلاً همکار یا یکی از اعضای خانواده، اینکه ورود او مجاز بوده یا نه به حدود اجازه‌ای بستگی دارد که داده‌اید و تشخیصش با مرجع رسیدگی است. عوض کردن رمز برای بیرون کردن شما اما از هیچ اجازه‌ای درنمی‌آید.

وقتی هکر از حساب شما پول می‌خواهد یا منتشر می‌کند

حساب هک‌شده گاهی برای کار دیگری هم به کار می‌رود و هر کدام ماده‌ای جدا دارد. اگر هکر با دستکاری حساب یا داده‌ها پول یا مالی به دست آورد، مادهٔ ۱۳ حکم دارد: علاوه بر رد مال، حبس یک تا پنج سال یا جزای نقدی ۱۶۵ تا ۸۲۵ میلیون ریال یا هر دو. فریب دادن مخاطبان شما با پیام و گرفتن پول از آن‌ها هم کلاهبرداری است؛ اینکه با کدام عنوان رسیدگی شود، به شیوهٔ کار بستگی دارد و گام‌هایش را در کلاهبرداری اینترنتی آورده‌ایم. انتشار عکس، فیلم یا پیام خصوصی شما بدون رضایت، مادهٔ ۱۷ است.

ساعت‌های اول: اول حساب، بعد مدرک، بعد شکایت

ترتیب کارها مهم است؛ هر ساعتی که حساب دست دیگری است، پیام‌های تازه‌ای از طرف شما فرستاده می‌شود.

بعد از هک شدن حساب

  1. حساب را از مسیر رسمی خود سرویس پس بگیرید

    اینستاگرام صفحه‌ای مخصوص حساب هک‌شده دارد: instagram.com/hacked. در تلگرام، اگر روی دستگاه دیگری هنوز وارد حساب هستید، طبق راهنمای خود تلگرام از «تنظیمات > دستگاه‌ها» نشست‌های ناشناس را ببندید و در «حریم خصوصی و امنیت» تأیید دومرحله‌ای را روشن کنید.

  2. به مخاطبان خبر دهید

    از راه دیگری، مثلاً پیامک یا حساب دیگر، بگویید حسابتان دست کس دیگری است تا به درخواست پول یا لینکی که از طرف شما می‌رسد جواب ندهند.

  3. مدرک را نگه دارید

    پیامک و ایمیل‌هایی که سرویس دربارهٔ تغییر رمز، ایمیل یا شمارهٔ حساب فرستاده، تصویر پیام‌هایی که از حساب شما رفته، و زمان هر اتفاق را یادداشت و نگه دارید. پیام‌ها را پاک نکنید.

  4. شکایت کنید

    شکواییه را در دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کنید و موضوع را به پلیس فتا گزارش دهید. نوشتن شکواییه را از این راهنما شروع کنید.

شکایت را کجا ثبت کنیم؟

در جرم رایانه‌ای معمولاً معلوم نیست هکر کجاست. مادهٔ ۲۹ قانون جرایم رایانه‌ای همین را حل کرده است: اگر جرم در جایی کشف یا گزارش شود ولی محل وقوعش معلوم نباشد، «دادسرای محل کشف مکلف است تحقیقات مقدماتی را انجام دهد». پس لازم نیست پیش از شکایت بدانید طرف در کدام شهر است؛ شناسایی او کار پلیس فتا و دادسراست.

گذشت شما پرونده را نمی‌بندد

این جرم‌ها در فهرست جرائم قابل گذشت مادهٔ ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی نیستند و قانون جرایم رایانه‌ای هم آن‌ها را قابل گذشت نشمرده است. طبق تبصرهٔ ۲ مادهٔ ۱۰۰ همان قانون، در جرائم غیرقابل گذشت «شکایت شاکی و گذشت وی در شروع به تعقیب و رسیدگی و ادامه آنها و اجرای مجازات تأثیری ندارد». اگر بعداً با طرف کنار بیایید، گذشت شما از جهات تخفیف مجازات است (مادهٔ ۳۸ همان قانون)، اما پرونده را خودبه‌خود نمی‌بندد.

پرسش‌های پرتکرار

مجازات هک اینستاگرام چیست؟
دسترسی غیرمجاز به حساب طبق مادهٔ ۱ قانون جرایم رایانه‌ای، حبس ۹۱ روز تا یک سال یا جزای نقدی ۶۶ تا ۲۶۴ میلیون ریال یا هر دو است. اگر رمز عوض شده باشد، مادهٔ ۱۰ هم با همین مجازات اعمال می‌شود.
عوض کردن رمز حساب کسی جرم است؟
بله. مادهٔ ۱۰ قانون جرایم رایانه‌ای کسی را که با تغییر گذرواژه یا کارهای مشابه مانع دسترسی صاحب مجاز شود، به حبس ۹۱ روز تا یک سال یا جزای نقدی ۶۶ تا ۲۶۴ میلیون ریال یا هر دو محکوم می‌کند.
برای شکایت از هک حساب باید بدانم هکر کجاست؟
نه. طبق مادهٔ ۲۹ قانون جرایم رایانه‌ای، اگر محل وقوع جرم معلوم نباشد، دادسرای محلی که جرم در آن کشف یا گزارش شده تحقیقات مقدماتی را انجام می‌دهد.
با هکر کنار بیایم، پرونده بسته می‌شود؟
خودبه‌خود نه. این جرم‌ها در فهرست قابل گذشت مادهٔ ۱۰۴ نیستند و طبق تبصرهٔ ۲ مادهٔ ۱۰۰ قانون مجازات اسلامی، گذشت شاکی در تعقیب و اجرای مجازات آن‌ها اثری ندارد؛ هرچند می‌تواند در تخفیف مؤثر باشد.
اگر هکر با حساب من از دیگران پول بگیرد چه؟
فریب دادن دیگران برای گرفتن پول کلاهبرداری است. اگر با دستکاری داده یا حساب همراه باشد، مادهٔ ۱۳ قانون جرایم رایانه‌ای اعمال می‌شود: علاوه بر رد مال، حبس یک تا پنج سال یا جزای نقدی ۱۶۵ تا ۸۲۵ میلیون ریال یا هر دو. به مخاطبان خود هرچه زودتر از راه دیگری خبر دهید.