کلاهبرداری اینترنتی؛ ساعتهای اول، پلیس فتا و مسیر شکایت
پول کلاهبرداری‌شده معمولاً در چند ساعت از حساب مقصد جابه‌جا میشود. کارهایی که باید همان ساعت اول کرد، مدارکی که نباید پاک شود، و فرق گزارش به پلیس فتا با شکایت در دادسرا.
— ۶ دقیقه مطالعه
در این نوشته
ساعت اول: پیش از هر کاری
در کلاهبرداری اینترنتی، سرعت از هر چیز مهم‌تر است: تا وقتی پول در حساب مقصد مانده، هنوز میشود آن را نگه داشت. پلیس فتا برای همین یک شمارهٔ فوریت دارد و میخواهد قربانی پیش از هر کاری با آن تماس بگیرد.
شهروندان در صورت وقوع کلاهبرداری باید در سریعترین زمان ممکن با شماره ۰۹۶۳۸۰ تماس بگیرند.
در ساعت اول بعد از کلاهبرداری
- با ۰۹۶۳۸۰ تماس بگیرید
این شمارهٔ مرکز فوریت‌های سایبری پلیس فتاست. رئیس وقت پلیس فتای کشور در آبان ۱۴۰۲ گفته بود تماس فوری برای این است که «اقدامات فوریتی پلیس سایبر» در «همان ساعات اولیه ارتکاب جرم» انجام شود.
- کارت و رمزها را عوض کنید
اگر مشخصات کارت، رمز دوم یا رمز یک‌بارمصرف را جایی وارد کرده‌اید، با بانک تماس بگیرید و کارت را مسدود کنید. رمز همراه‌بانک، ایمیل و پیام‌رسان‌ها را هم عوض کنید.
- هیچ‌چیز را پاک نکنید
گفت‌وگوها و پیامک‌ها، شمارهٔ کارت یا شبای مقصد، شمارهٔ پیگیری تراکنش‌ها، نشانی سایت یا صفحه و نام کاربری طرف را نگه دارید و از صفحه‌ها تصویر بگیرید. همین‌ها مدارک پروندهٔ شما هستند.
- برای «پس گرفتن پول» به کسی پول ندهید
اگر کسی در ازای «کارمزد» یا «هزینهٔ آزادسازی» وعدهٔ برگرداندن پول را داد، به او پولی ندهید. پیگیری رسمی فقط از راه پلیس فتا و دادسراست.
کلاهبرداری‌هایی که امسال بیشتر گزارش شده‌اند
پلیس فتای اصفهان در همان گزارش مهر ۱۴۰۵ این شیوه‌ها را برشمرده است:
- کارت دعوت عروسی که در واقع فایل آلوده است
- آلبوم عکس «ساخته‌شده با هوش مصنوعی»
- آگهی استخدام
- ابلاغیه و شکایت‌نامهٔ جعلی
- پیام قطع یارانه
- اعلام برندهٔ قرعه‌کشی
- فایل‌های نصبی اندروید (APK)
- فروش بلیت کنسرت و مسابقه، و اجارهٔ ویلا
- رسید جعلی واریز، برای فروشنده‌ها
وجه مشترک بیشترشان یکی است: شما را وادار می‌کنند روی لینکی بزنید، فایلی نصب کنید یا مشخصات کارت را جایی جز درگاه بانک وارد کنید. ابلاغیهٔ رسمی دادگستری، برای نمونه، با پیامک سرشمارهٔ ADLIRAN و بدون هیچ لینکی میآید؛ ابلاغیهٔ واقعی را این‌طور بشناسید.
گزارش به پلیس فتا با شکایت در دادسرا یکی نیست
دو کار جداست و هر دو را انجام دهید.
گزارش به پلیس فتا، تلفنی با ۰۹۶۳۸۰ یا از درگاه اینترنتی پلیس فتا، برای اقدام فوری و ثبت ماجراست. به گزارش زومیت (تیر ۱۴۰۵)، گزارش اینترنتی از بخش «گزارش تخلف» در نشانی csirc.fata.gov.ir ثبت میشود و در صورت تأیید اولیه به دادسرای جرایم رایانهای می‌رود.
شکواییه اما سند رسمی شروع پروندهٔ کیفری است. آن را در یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و با حساب ثنای خودتان ثبت می‌کنید تا به دادسرا برسد؛ نوشتن شکواییه را از این راهنما شروع کنید. در شکواییه مبلغ، تاریخ و ساعت هر تراکنش، شمارهٔ کارت یا شبای مقصد و شمارهٔ پیگیری را دقیق بنویسید و درخواست رد مال را هم اضافه کنید.
اگر نمی‌دانید جرم کجا اتفاق افتاده — که در کلاهبرداری اینترنتی زیاد پیش میآید — مادهٔ ۲۹ قانون جرایم رایانهای تکلیف را روشن کرده است: دادسرای محلی که جرم در آن کشف یا گزارش شده، تحقیقات مقدماتی را انجام می‌دهد.
قانون دربارهٔ کلاهبرداری رایانهای چه می‌گوید؟
مادهٔ ۱۳ قانون جرایم رایانهای، در متن اصلاحی ۱۴۰۳، کسی را که «به طور غیرمجاز» با واردکردن، تغییر، محو یا متوقف کردن داده‌ها یا مختل کردن سامانه، وجه یا مال یا امتیاز مالی به دست آورد، علاوه بر رد مال به صاحب آن، به حبس از یک تا پنج سال یا جزای نقدی از ۱۶۵ تا ۸۲۵ میلیون ریال یا هر دو محکوم می‌کند. ربودن داده‌های دیگری، مثل مشخصات و رمز کارت، در مادهٔ ۱۲ همین قانون جرم جداگانه‌ای است.
کلاهبرداری رایانهای در فهرست جرائم قابل گذشت مادهٔ ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی نیامده است؛ یعنی رضایت شاکی پرونده را خودبه‌خود نمی‌بندد و طبق بند «الف» مادهٔ ۳۸ همان قانون فقط از جهات تخفیف مجازات است. اینکه کدام جرم‌ها قابل گذشت‌اند و اصلاحیهٔ ۱۴۰۳ چه چیزی را عوض کرد، در این مطلب آمده است.
پولم برمی‌گردد؟
هیچ‌کس نمی‌تواند از پیش بگوید. آنچه بیشترین اثر را دارد سرعت است: اگر پول هنوز در حساب مقصد باشد، پلیس فتا در همان ساعتهای اول می‌تواند آن را نگه دارد، و به گفتهٔ پلیس فتای اصفهان، در شش ماه نخست ۱۴۰۵ در همین استان ۳۸۳ میلیارد و ۵۷۰ میلیون تومان از وجوه کلاهبرداری‌شده «شناسایی، بسته و حفظ» شد.
بعد از آن، بازگشت پول به پیشرفت پرونده بستگی دارد: رد مال بخشی از حکم مادهٔ ۱۳ است، پس اگر متهم شناسایی و محکوم شود، دادگاه به برگرداندن مال هم حکم می‌دهد.
پرسش‌های پرتکرار
- شمارهٔ پلیس فتا برای گزارش کلاهبرداری چیست؟
- ۰۹۶۳۸۰. پلیس فتا از قربانیان کلاهبرداری در فضای مجازی میخواهد «در سریعترین زمان ممکن» با این شماره تماس بگیرند تا اقدام فوری در همان ساعتهای اول انجام شود.
- شکایت کلاهبرداری اینترنتی را کجا ثبت کنم؟
- شکواییه را در یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کنید تا به دادسرا برسد. گزارش تلفنی یا اینترنتی به پلیس فتا، کنار آن و برای اقدام فوری است، نه جای شکواییه.
- اگر کلاهبردار در شهر دیگری باشد، کجا شکایت کنم؟
- اگر محل وقوع جرم معلوم نباشد، طبق مادهٔ ۲۹ قانون جرایم رایانهای، دادسرای محلی که جرم در آن کشف یا گزارش شده، تحقیقات مقدماتی را انجام می‌دهد؛ پس لازم نیست برای شروع به شهر دیگری بروید.
- اگر رضایت بدهم، پرونده بسته میشود؟
- خیر. کلاهبرداری رایانهای در فهرست جرائم قابل گذشت مادهٔ ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی نیست؛ رضایت شاکی طبق بند «الف» مادهٔ ۳۸ از جهات تخفیف مجازات است، اما تعقیب را متوقف نمیکند.
- ابلاغیهٔ جعلی را چطور تشخیص دهم؟
- ابلاغیهٔ رسمی دادگستری فقط در سامانهٔ ثنا ارسال میشود و خبرش با پیامک سرشمارهٔ ADLIRAN و بدون لینک میآید. پیامی که لینک یا فایل نصبی دارد، ابلاغیهٔ رسمی نیست؛ بازش نکنید.